Edukacja, zabawa i zdrowie dla najmłodszych

Zabawa

Zabawki z naturalnych materiałów – drewno, wełna, bawełna

·

Zabawki z naturalnych materiałów kuszą rodziców prostotą, przyjemną fakturą i tym, że często przechodzą z jednego dziecka na drugie. Drewniany klocek, wełniana piłka czy bawełniana lalka nie grają melodii i nie migają światłem, a mimo to potrafią zająć malucha na długo. Sama etykieta „naturalne” nie gwarantuje jednak bezpieczeństwa, dlatego przy zakupie warto patrzeć na konkretne szczegóły.

Każdy z tych materiałów ma inne zalety i inne słabe punkty. Drewno wymaga dobrego szlifowania, wełna ostrożności przy wrażliwej skórze, a bawełna mocnych szwów i bezpiecznego wypełnienia.

Dlaczego rodzice wybierają zabawki z naturalnych materiałów

Dla wielu rodzin najważniejsze jest to, jak zabawka „czuje się” w dłoni. Drewno jest ciepłe w dotyku i ma wyraźny ciężar, wełna jest miękka i lekko szorstka, a bawełna pozostaje gładka i przewiewna. Takie różnice dostarczają dziecku wielu wrażeń dotykowych, zwłaszcza w okresie, gdy niemal wszystko poznaje rękami i buzią.

Drugim argumentem jest trwałość. Dobrze wykonana drewniana zabawka zwykle wytrzymuje upadki, rzucanie i lata użytkowania. Z kolei rzeczy z wełny i bawełny można prać, cerować i naprawiać, zamiast od razu wyrzucać. Dla części rodziców liczy się też to, że w domu przybywa mniej plastiku.

Warto natomiast pamiętać, że proste zabawki działają inaczej niż elektroniczne. Nie podpowiadają, co z nimi zrobić, więc dziecko samo wymyśla zastosowanie. Klocek bywa raz telefonem, raz samochodem, a raz kawałkiem tortu. Taka otwarta zabawa dobrze wpisuje się w podejście opisane w tekście o aktywnościach Montessori w domu.

Drewniane zabawki – na co zwrócić uwagę

Drewno to najpopularniejszy materiał wśród naturalnych zabawek. Spotkasz z niego klocki, sortery, układanki, gryzaki, kolejki, pchacze i kuchnie do zabawy. Jakość bywa jednak bardzo różna, dlatego przed zakupem obejrzyj zabawkę z bliska.

Trzy drewniane zabawki na kółkach – samochodzik, gwiazdka i kaczka – na podłodze
W drewnianych autkach warto sprawdzić, czy kółka i osie są mocno osadzone.

Wykończenie powierzchni

Przesuń dłonią po wszystkich krawędziach i zakamarkach. Powierzchnia powinna być gładka, bez drzazg, pęknięć i ostrych narożników. Szczególnie dokładnie sprawdź miejsca łączenia elementów, otwory na kołeczki i spód zabawki, bo tam najczęściej zostają nieoszlifowane fragmenty.

Jeśli zabawka jest malowana lub lakierowana, farba nie powinna się łuszczyć ani ścierać pod palcem. Producent zwykle informuje, czym pokryto drewno, na przykład farbami na bazie wody albo olejem. Gdy brakuje takiej informacji, a zabawka ma trafić do niemowlęcia, które wszystko wkłada do buzi, lepiej wybrać inną.

Konstrukcja i małe elementy

Drewniane auta, kolejki i zwierzątka na kółkach często mają osie, kołeczki i koła mocowane na wcisk. Delikatnie pociągnij każdy z tych elementów. Jeśli coś się chwieje albo daje się łatwo wyjąć, może odpaść w trakcie zabawy i stać się małą częścią, którą dziecko połknie.

  • Klocki dla najmłodszych dzieci powinny być na tyle duże, by nie mieściły się w całości w buzi.
  • Sznurki przy zabawkach do ciągnięcia powinny być krótkie, by nie mogły owinąć się wokół szyi małego dziecka.
  • Magnesy w drewnianych zabawkach muszą być trwale zabudowane – połknięte magnesy są groźne.
  • Elementy przykręcane śrubkami sprawdzaj co jakiś czas, bo z czasem mogą się poluzować.

Zabawki z wełny i filcu

Z wełny powstają piłki, grzechotki, lalki, zwierzątka, a także kulki filcowe używane do sortowania i przesypywania. Dobrze wykonane wełniane zabawki są lekkie, miękkie i ciche, więc sprawdzają się w pokoju niemowlęcia, w wózku czy podczas spokojnej zabawy przed snem.

Kłąb surowej owczej wełny zaczepiony o drut ogrodzenia na pastwisku
Wełna to miękki, ciepły materiał, ale przy wrażliwej skórze dziecka wymaga obserwacji. Zdjęcie: congerdesign / Pixabay

Wełna ma jednak swoje wymagania. Część dzieci ma wrażliwą skórę i reaguje na nią podrażnieniem, zwłaszcza gdy włókno jest szorstkie. Jeśli zauważysz zaczerwienienie po kontakcie z wełnianą zabawką, odłóż ją na jakiś czas i porozmawiaj z pediatrą, gdy objawy się powtarzają.

Kulki filcowe i luźne włókna

Małe kulki filcowe, popularne w zabawach sensorycznych, nadają się dla starszych dzieci, które już nie wkładają przedmiotów do buzi. Dla niemowlęcia stanowią takie samo ryzyko jak koraliki czy guziki. Zwróć też uwagę, czy z zabawki nie odchodzą kłaczki i luźne nitki. Dziecko łatwo je wyskubuje i próbuje zjeść.

Przy wełnianych lalkach i zwierzątkach sprawdź, jak przyszyto oczy, nosek i inne ozdoby. Dla najmłodszych bezpieczniejsze są detale wyhaftowane niż doszyte guziki lub koraliki.

Bawełna i len – przytulanki, lalki i książeczki

Bawełna to prawdopodobnie naturalny materiał najłatwiejszy w codziennym użyciu. Z niej szyje się przytulanki, szmaciane lalki, miękkie klocki, kocyki z metkami i materiałowe książeczki z szeleszczącymi stronami. Bawełnę można zwykle prać w pralce, co przy niemowlęciu jest ogromną zaletą.

Len bywa używany rzadziej, głównie w ręcznie szytych lalkach i woreczkach. Jest wytrzymały i przewiewny, choć sztywniejszy od bawełny i bardziej się gniecie. W obu przypadkach liczy się nie tylko tkanina, lecz także wypełnienie. Producent powinien podać, czym wypchano zabawkę, na przykład kulkami z włókna, wełną czy łuską gryczaną – tej ostatniej nie wybieraj jednak dla niemowlęcia.

  • Szwy powinny być gęste i mocne, bez dziur, przez które wysypie się wypełnienie.
  • Metki, tasiemki i pętelki nie mogą być na tyle długie, by owinąć się wokół szyi lub palców.
  • Zabawki wypełnione drobnym materiałem sypkim (np. ziarnami) nie są dobrym wyborem dla niemowlęcia.
  • Barwione tkaniny nie powinny farbować przy pierwszym praniu.

Pamiętaj też, że miękkie przytulanki, nawet najładniejsze, nie powinny leżeć w łóżeczku niemowlęcia podczas snu. Łóżeczko niemowlęcia najlepiej zostawić puste – bez przytulanek, poduszek i ochraniaczy.

Jak sprawdzić bezpieczeństwo zabawek z naturalnych materiałów

Materiał to tylko jeden z elementów. Równie ważne jest to, czy zabawka spełnia wymagania obowiązujące w Unii Europejskiej. Zabawki sprzedawane na rynku unijnym powinny mieć oznaczenie CE, a także dane producenta lub importera i ostrzeżenia, jeśli dotyczą danego produktu.

Zwróć uwagę na informację o wieku. Ostrzeżenie, że zabawka nie jest przeznaczona dla dzieci poniżej 36 miesięcy, zwykle oznacza obecność małych części. Nie traktuj go jako sugestii rozwojowej, tylko jako ostrzeżenie o bezpieczeństwie.

Rękodzieło i zabawki z drugiej ręki

Ręcznie robione zabawki z targów i internetu bywają piękne, lecz nie zawsze przechodzą takie same kontrole jak produkty z dużych sklepów, choć zabawki sprzedawane w UE, także rękodzieło, powinny mieć oznaczenie CE. Zanim kupisz, zapytaj twórcę o użyte farby, wypełnienie i sposób mocowania elementów. Rzetelny wykonawca chętnie o tym opowie.

Zabawki z drugiej ręki, także te po starszym rodzeństwie, obejrzyj tak samo uważnie jak nowe. Drewno po latach może pękać, farba odpryskiwać, a szwy w przytulankach puszczać. Bardzo stare malowane zabawki, o nieznanym pochodzeniu, lepiej zostawić jako pamiątkę na półce niż dawać do gryzienia.

Dobór zabawek do wieku dziecka

Te same materiały sprawdzają się w różnych etapach rozwoju, zmienia się tylko forma zabawki. Dobrze dobrana rzecz odpowiada na to, co dziecko akurat ćwiczy, a nie na to, co jest modne.

WiekPrzykładowe zabawkiNa co uważać
0–6 miesięcylekkie grzechotki, bawełniane szeleszczące książeczki, drewniane kółka do chwytaniawaga, krótkie sznurki, gładkie krawędzie
6–12 miesięcygryzaki, duże klocki, piłki z wełny lub materiału, pudełko z otworamimałe części, łuszcząca się farba
1–3 latapchacze, sortery, proste układanki, szmaciane lalkistabilność pchacza, mocowanie kół
3–6 latzestawy klocków, kuchnia i sklep do zabawy, nawlekanki, kulki filcowedrobne elementy, gdy w domu jest młodsze rodzeństwo

Najmłodszym dzieciom wystarczy kilka prostych rzeczy, które można chwycić, potrząsnąć i oglądać z każdej strony. Pomysły na wspólne zabawy z maluchem znajdziesz w artykule Zabawa z niemowlakami – sprawdzone sposoby.

Przedszkolak potrzebuje już więcej możliwości budowania i odgrywania ról. Drewniane klocki w różnych kształtach, figurki, materiałowe lalki i akcesoria kuchenne pozwalają mu tworzyć całe historie. Jeśli w domu jest młodsze rodzeństwo, trzymaj drobne elementy starszego dziecka w zamykanym pudełku i na wysokiej półce.

Pielęgnacja i przechowywanie

Naturalne materiały odwdzięczają się trwałością, pod warunkiem że dba się o nie właściwie. Każdy z nich wymaga trochę innego traktowania.

Drewno

Drewnianych zabawek nie mocz i nie zostawiaj w wodzie, bo drewno pęcznieje i może pękać. Wystarczy przetrzeć je wilgotną szmatką, ewentualnie z odrobiną łagodnego mydła, a potem dokładnie wysuszyć w temperaturze pokojowej. Nie wkładaj ich do zmywarki ani nie susz na kaloryferze. Niemalowane drewno można co jakiś czas przetrzeć olejem przeznaczonym do kontaktu z żywnością, jeśli producent tak zaleca.

Wełna i bawełna

Bawełniane przytulanki zwykle można prać w pralce w woreczku do prania, zgodnie z metką. Wełnę pierz ręcznie w letniej wodzie, bez tarcia, a następnie susz na płasko. Gorąca woda i wirowanie powodują, że wełna się filcuje i kurczy. Przed praniem sprawdź, czy zabawka nie ma wypełnienia, którego nie wolno moczyć.

Zabawki przechowuj w suchym, przewiewnym miejscu – sprawdzą się otwarte kosze, skrzynki i niskie półki. Taki układ ułatwia też rotację. Część zabawek chowasz na kilka tygodni, a potem wymieniasz je na inne. Dziecko wraca do nich z nowym zainteresowaniem, a w pokoju jest mniej bałaganu.

Zabawki z naturalnych materiałów jako prezent

Drewniane i materiałowe zabawki często pojawiają się na listach prezentów na roczek, chrzest czy urodziny. Mają tę zaletę, że rzadko się nudzą, a dobrze wykonane mogą przetrwać kilkoro dzieci. Gdy kupujesz prezent dla cudzego dziecka, zapytaj rodziców, co maluch już ma, żeby nie powtórzyć tego samego sortera czy kompletu klocków.

Przy wyborze prezentu dla najmłodszych lepiej postawić na jedną porządną rzecz niż na kilka drobiazgów. Konkretne pomysły znajdziesz w zestawieniu prezentów dla roczniaka. Zachowaj paragon albo dołącz paragon prezentowy lub informację o sklepie, żeby w razie wady rodzice mogli ją zgłosić.

Najczęściej zadawane pytania

Czy zabawki z naturalnych materiałów są zawsze bezpieczniejsze od plastikowych?

Nie zawsze. Bezpieczeństwo zależy przede wszystkim od wykonania, wielkości elementów, wykończenia powierzchni i spełnienia wymagań dla zabawek. Dobrze zrobiona zabawka z tworzywa może być bezpieczniejsza niż źle oszlifowany drewniany klocek z łuszczącą się farbą.

Od jakiego wieku dziecko może bawić się drewnianymi klockami?

Duże, lekkie klocki o gładkich krawędziach są zwykle przeznaczone już dla niemowląt, które zaczynają chwytać przedmioty. Sprawdź oznaczenie wieku na opakowaniu i upewnij się, że żaden element nie mieści się w całości w buzi dziecka.

Czy niemowlę może gryźć drewnianą zabawkę?

Tak, pod warunkiem że zabawka jest do tego przeznaczona, a jej powierzchnia jest gładka i nie łuszczy się. Gryzaki z drewna regularnie oglądaj i wymieniaj, gdy pojawią się pęknięcia lub odpryski.

Jak usunąć zapach lub plamy z wełnianej zabawki?

Pojedyncze plamy przemyj punktowo wilgotną szmatką z odrobiną płynu do wełny, a zabawkę przewietrz na świeżym powietrzu. Przy większym zabrudzeniu wypierz ją ręcznie, jak opisano wyżej.

Co zrobić z uszkodzoną zabawką?

Od razu ją schowaj. Drobne uszkodzenia, takie jak pruty szew czy szorstka krawędź, często da się naprawić, przeszywając materiał albo szlifując drewno drobnym papierem. Pękniętych elementów i luźnych części lepiej nie naprawiać na siłę, tylko zabawkę wycofać.

Zobacz również